Programma 9 Sociaal Domein

In het beleidskader ‘Erbij horen en meedoen in Emmen!’ geeft de raad richting aan hoe organisaties en gemeente de onderlinge samenwerking versterken. Organisaties en gemeente bepalen samen wat er in Emmen moet gebeuren om de bestaanszekerheid van inwoners te vergroten (opgave Rondkomen), inwoners zich kunnen ontwikkelen (opgave Ontwikkelen) en mee kunnen doen (opgave Goedvoelen).

In 2025 heeft Verder Samen zich ontwikkeld tot een herkenbare en verbindende beweging binnen het sociaal domein van de gemeente Emmen. In september 2025 is het programma Verder Samen ingericht om deze beweging te organiseren, te ondersteunen en duurzaam te borgen. Het programmateam is samengesteld met medewerkers van de Gemeente Emmen en diverse partners.

Belangrijkste resultaten in 2025:

• In 2025 zijn diverse leertafels georganiseerd waar professionals van samenwerkingspartners gezamenlijk casuïstiek en knelpunten hebben besproken. Dit heeft geleid tot meer onderling begrip, snellere afstemming en betere gezamenlijke besluitvorming.
• Medewerkers hebben (met partners) trainingen en intervisies gevolgd op het gebied van opgavegericht werken en motiverende gespreksvoering. Hierdoor is de werkwijze binnen het sociaal domein meer samenhangend en uniform geworden.
• In meerdere projecten binnen het sociaal domein zijn inwoners en mensen met ervaringskennis structureel betrokken bij de ontwikkeling en aanscherping van nieuw beleid.
• De gebiedsgerichte pilots in Emmermeer en Zwartemeer zijn gestart. Voor deze pilots is een subsidie vanuit de Regio Deal aangevraagd en toegekend, waarmee de uitvoering financieel is geborgd.
• Met het netwerk van partners zijn samenwerkingsafspraken vastgesteld die de basis vormen voor gezamenlijke sturing op het beleidskader Verder Samen.
• Er is gewerkt aan monitoring en doe-agenda's. Deze worden in 2026 met de raad besproken.
• Eenduidige communicatie over Verder Samen met partners is ingericht. Er is een communicatie community (deelnemers afkomstig uit netwerk) gestart die een gezamenlijke huisstijl en communicatietoolbox heeft ontwikkeld. Hierdoor informeren partners betrokkenen op een herkenbare en uniforme manier over Verder Samen.
• Nieuwe medewerkers maken direct kennis met het beleidskader door een bijeenkomst bij te wonen. Zo zorgen we er voor dat iedereen werkt vanuit dezelfde principes en spreken we dezelfde taal.

In de gebiedsnetwerk werken organisaties die gebiedsgericht werken samen met elkaar en met partijen die lokaal en regionaal werken. Met het samenwerken in gebiedswerken willen we inwoners zo vroeg en licht mogelijk ondersteunen, de eigen kracht van inwoners benutten, ondersteunen en versterken, en waar nodig in samenhang aan vragen van inwoners werken. De werkwijze is in 2024 ontwikkeld. In 2025 is in alle zes gebieden de casustafel gestart. Aan de casustafel worden zorgen en signalen op de individuele vraag van de inwoner opgepakt. Ook zijn er per gebied netwerkbijeenkomsten georganiseerd om elkaar, het gebied en gezamenlijke vraagstukken beter te leren kennen. Het monitoringskader om de opbrengst van het werken in gebiedsnetwerken in beeld te brengen is ontwikkeld.

Een sterke sociale basis is het fundament van een veerkrachtige gemeenschap. We werken met onze partners aan het versterken van de sociale basis door onder andere de ontwikkeling van gebiedsnetwerken. De gemeenteraad heeft in juni 2025 bij motie gevraagd om een visie op de sociale basis te ontwikkelen. In het najaar van 2025 is hiervoor een aanpak brede verkenning sociale basis opgesteld. Met deze aanpak benaderen we het thema sociale basis, zoals de raad gevraagd heeft, breder dan alleen het sociaal domein. We kijken met de brede verkenning sociale basis domeinloos naar wat  inwoners, organisaties aan voorzieningen nodig hebben om prettig te kunnen leven in hun wijk of dorp.
De aanpak bestaat uit vier fasen. In de eerste fase (najaar 2025) hebben we de lopende trajecten en partners in kaart gebracht. In 2026 krijgt dit een vervolg met een dialoogfase. Daarin halen we in wijken en dorpen op wat inwoners en partners zien als elementen van een sterke sociale basis. Aansluitend volgt een fase van gezamenlijke analyse en duiding en bespreking met de raad(derde fase). De vierde en laatste fase is de vertaling naar handelingsperspectief en prioriteiten richting de begroting 2027.

We willen toe naar een inclusieve samenleving waarvan iedereen onderdeel is en waaraan iedereen mee kan doen. Zo investeren we in mensen gelijke kansen geven. We hebben ondersteuning gegeven aan inwonersactiviteiten gericht op acceptatie, zichtbaarheid en veiligheid lhbti+ personen met o.a. deelname aan de Regenboogweek, maandelijks ontmoetingscafé in Facet voor jongeren en het Liefdescircus. Om aandacht te vragen voor gendergelijkheid hebben we meegedaan aan Internationale Vrouwendag met de uitreiking van de Lies van Urk Prijs en de campagne tegen geweld Orange the World. De Emmense Agenda Toegankelijkheid is, in lijn met het VN-verdrag Handicap, opgesteld en wordt in 2026 vastgesteld. Deze vormt een basis waarop we in de komende jaren geleidelijk werken aan de toegankelijkheid van Emmen voor inwoners met een beperking.

Samen met ketenpartners Sedna, de GGD, en andere partners werkt Stichting De Toegang (SDT) aan de vorming van stevige lokale teams. In deze teams wordt ondersteuning zo veel mogelijk in de leefwereld geboden, waarbij lichte hulp vaker direct beschikbaar is en complexe situaties sneller en samenhangend worden opgepakt. De gemeente zorgt hierbij voor duidelijke kaders, regie en samenwerking tussen partijen. Daarnaast neemt SDT een vaste rol op zich binnen de casustafels in de gebiedsnetwerken. Hier worden signalen vroeg gedeeld, situaties vanuit één plan benaderd en escalaties voorkomen. Zo blijft ondersteuning overzichtelijk, toegankelijk en afgestemd op wat inwoners nodig hebben.

In 2025 zijn het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Langdurige Zorg (HLO) bestuurlijk bekrachtigd. In 2025 hebben we gewerkt aan de regionale en lokale vertaling van deze akkoorden, met focus op het verminderen van zorgdruk door preventie en betere samenwerking tussen medisch en sociaal domein.
De gemeente Emmen werkt binnen deze kaders nauw samen in de Gezonde Marke. Een belangrijk resultaat uit 2025 is de toekenning van het regionale transformatieplan mentale gezondheid. Dit plan richt zich op vroegtijdige en laagdrempelige ondersteuning van inwoners, het versterken van samenwerking tussen gemeenten, zorgaanbieders en welzijnspartners, en het voorkomen van instroom in zwaardere zorg.

Er is uitvoering gegeven aan de twee hoofdlijnen van de lokale GALA ‑ aanpak: Met perspectief opgroeien en Vitaal ouder worden. De ketenaanpakken Kansrijke Start, Kind naar Gezond Gewicht, Welzijn op Recept en Valpreventie zijn lokaal verder geïmplementeerd. Ook is aanvullend preventief aanbod ontwikkeld op het gebied van voeding en bewegen, aansluitend op de Gecombineerde Leefstijlinterventie. De implementatie vindt plaats in afstemming met Gezonde Marke.

Voor het versterken van een gezonde leefomgeving is expertise ingebracht in beleidsontwikkelingen zoals de omgevingsvisie, mobiliteitsvisie, horecavisie en het evenementenbeleid. Samen met het team Economie is tijdens de Week van de Circulaire Economie een evenement rondom gezonde leefomgeving georganiseerd. Tevens is een succesvolle Regio Deal aanvraag gedaan voor het project Scandinavië van Nederland, dat in 2026–2027 wordt uitgevoerd.

In 2025 is duidelijk geworden dat de capaciteit in de huisartsenzorg in de regio Emmen ontoereikend is. Steeds vaker kunnen inwoners geen huisarts vinden. Dit sluit aan op de landelijke trend. In samenwerking met Dokter Drenthe, Zorgverzekeraar Zilveren Kruis, Provincie Drenthe en gemeente Borger-Odoorn en Coevorden wordt gewerkt aan (onconventionele) oplossingen die een meerjarige aanpak vereisen. Vanuit een regiegroep met vertegenwoordiging uit verschillende domeinen zijn we aan de slag met huisvestingsvraagstukken van huisartsen. Tegelijkertijd ontwikkelen we met onze regionale partners in Zuidoost- Drenthe een gerichte aanpak langs 3 sporen: maximale werving, andere vormen van praktijkvoering en terugdringen van de zorgvraag.

In december 2025 verscheen de 'Landelijke nota gezondheidsbeleid 2025–2028 - Samen werken aan gezondheid'. De Wet Publieke Gezondheid vraagt gemeenten binnen twee jaar om hierop lokaal te reflecteren in een nieuwe nota gemeentelijk gezondheidsbeleid.

De Hervormingsagenda Jeugd (2023-2028) richt zich op het structureel verbeteren van het jeugdzorgstelsel met de nadruk op laagdrempelige hulp dicht bij huis, sterkere lokale teams en betere samenwerking in het sociaal domein. Daarnaast moet het stelsel financieel houdbaar worden gemaakt via een beter passend financieringsmodel en afspraken tussen rijk en gemeenten.  Hierin heeft Emmen het afgelopen jaar de eerste stappen gezet door het opbouwen van een samenwerkingsnetwerk met de strategische partners. Ook is er aandacht geweest voor de financiering van deze omslag. Hiervoor zijn algemene middelen gereserveerd als opstart in het programma.
Geïnspireerd op het onderzoek 'Boemerangbeleid' van Sharon Stellaard werken we aan de ontwikkeling van een programmatische aanpak in het verbeteren van de hulp aan onze jeugdigen. Hierin kijken we verder dan het kind en ook naar de sociale en pedagogische omgeving. Vanuit het ‘Boemerangbeleid’ van Sharon Stellaard willen we de Hervormingsagenda niet inrichten op basis van de oude patronen die de jeugdzorg zo ingewikkeld en inefficiënt hebben gemaakt. Met een nieuwe Emmense aanpak stoppen we met het creëren van nog meer structuren en richten we ons meer op een betere uitvoering in de praktijk. We willen loskomen van de systemen en jeugdhulp zo inrichten dat jongeren en gezinnen in hun eigen omgeving ondersteuning vinden en een beroep kunnen doen op professionele jeugdhulp wanneer dat echt nodig is. Het loslaten van het bestaande systeem vraagt om herbezinnen en de tijd nemen om te voorkomen dat we opnieuw dezelfde fouten maken als in het verleden.
Tegelijkertijd kunnen we niet wachten met het verbeteren van de jeugdhulp binnen het 'oude systeem'. Bij het opstellen van de Hervormingsagenda Jeugd proberen we zoveel mogelijk rekening te houden met gewenste keuzes voor de toekomst. In de Hervormingsagenda wordt ook ingezet op minder zware jeugdhulp en meer kwaliteit, onder andere door het terugdringen van residentiële plaatsingen, het verbeteren van beschikbaarheid van specialistische zorg en het versterken van data en monitoring. Hierin werkt de gemeente Emmen samen met de Drentse gemeenten binnen de Jeugdhulpregio Drenthe.

Het aantal jeugdigen dat in 2025 gebruik gemaakt heeft van jeugdhulp kent een volumestijging. De volumestijging is echter wel lager dan waar we in de Berap-II 2025 rekening mee hielden. Uiteindelijk zien we in 2025 wel een stijging van de totale kosten jeugdhulp. Dit komt door de tariefstijgingen van verschillende jeugdhulpvormen als gevolg van de algemene maatregel van bestuur waarbij gemeenten reële prijzen moeten betalen. Een voorbeeld hiervan is de herberekening van de trajectprijs van de gezinskliniek van GGZ Drenthe. De verwachting is dan ook dat deze trend zich door gaat zetten richting 2026 en verder.
We zien ook dat de toename van ambulante gezinsbehandeling zich heeft doorgezet met 13% in 2025. Anderzijds zien we dat het aantal jeugdigen dat gebruik maakt van verblijf blijft dalen, evenals een daling van de individuele behandeling per jeugdige (beide 4% minder dan in 2024). Dit is in lijn met de verschuiving die we willen maken van minder individuele trajecten naar het versterken van gezinnen en contexten. Daarnaast lukt het ons ook steeds beter jeugdigen uit te laten stromen (stijging van 7%) en de gemiddelde duur van zorgtrajecten te laten dalen (daling 2 maanden per jeugdige).

Bij de uitvoering van het Toekomstscenario wordt nauw samengewerkt met het programma Hervormingsagenda Jeugd omdat er veel overlap is met de versterking van lokale teams. In 2025 is in Emmen een ontwikkelgroep gestart gericht op casusregie. Bij het Toekomstscenario blijft de casusregisseur van de gemeentelijke toegang altijd betrokken en voert samen met het gezin regie over het plan van het gezin. In andere gemeenten in Drenthe zijn ook ontwikkelgroepen gestart. Deze ontwikkelgroepen staan met elkaar in verbinding zodat men samen leert en ontwikkelt.

In 2025 zijn de nieuwe contracten voor de hoofdaanbieders Wmo ingegaan. De vier hoofdaanbieders (Dokter schoonmaak, Thalia Thuiszorg, Cosis en AthomeFirst) bieden in de zes gebieden in Emmen schoonmaakondersteuning, begeleiding en dagbesteding. De implementatie van de nieuwe contracten en de gewijzigde samenwerking is zonder noemenswaardige problemen verlopen. De nadruk in het nieuwe contract ligt op het uitvoeren van meer collectieve en digitale vormen van dienstverlening. Dit sluit aan bij de behoefte en is ook noodzakelijk vanwege de schaarste van personeel. Met name bij begeleiding zijn hier stappen in gezet en zijn de eerste vormen van collectieve en digitale begeleiding van start gegaan.
We blijven een stijging zien van indicaties schoonmaakondersteuning en begeleiding. Inwoners moeten langer thuis wonen en hebben daardoor meer en langer ondersteuning nodig. Wel zien we een daling in het aantal indicaties dagbesteding. Er zijn steeds meer inwoners die gebruik maken van voorliggende voorzieningen zoals een laagdrempelige inloop of koffieochtenden.
In 2025 is het aantal indicaties Beschermd Wonen met circa 15% gestegen van 200 naar 230 indicaties. De oorzaken hiervan liggen op verschillende onderdelen, zoals de minimale uitstroom naar WLZ, het gebrek aan zelfstandige woonruimte door de druk op de woningmarkt en de wachtlijsten voor behandeling.
De wetswijziging voor de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage is, na de val van het kabinet, door de kamer controversieel verklaard. In het coalitieakkoord is opgenomen dat schoonmaakondersteuning vanaf 2029 geen deel meer uit zou moeten maken van de Wmo.

We vinden dat iedereen recht heeft op een dak boven zijn hoofd. We helpen zoveel mogelijk voorkomen dat inwoners hun woonplek kwijtraken. Als mensen om wat voor reden toch dakloos worden, proberen we zo snel mogelijk te zorgen voor een passende woonruimte waar zij – met de benodigde begeleiding – weer een zo zelfstandig mogelijk leven kunnen opbouwen en kunnen meedoen in de samenleving.
Hoewel het aantal mensen dat gebruik maakt van de Maatschappelijke Opvang ongeveer gelijk blijft, zien we dat de doorstroom stagneert vanwege een beperkte beschikbaarheid van passende woonruimte en de toenemende complexiteit van de problematiek. Vaak gaat het om een combinatie van sociale, financiële en psychische problematiek. Hierdoor is vaker sprake van langdurige opvangtrajecten, wat de flexibiliteit en doorstroming binnen de opvang onder druk zet.  We hebben daarom in 2025 blijvend ingezet op maatschappelijke opvang, zowel preventief als op het bieden van opvang en intensieve begeleiding.

We hebben in 2025 de eerste stappen gezet om te komen tot een geactualiseerd regioplan Opvang en Bescherming. In 2026 gaan we daar verder mee aan de slag.
Daarnaast zijn we in 2025 gestart met de uitvoering van de monitor Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen. Anders dan voorheen voeren we die nu zelf uit, in plaats van een externe partij. Op deze manier zijn we beter in staat om te sturen, te leren en te verbeteren. In 2026 zetten we de volgende stap in de ontwikkeling van deze manier van monitoren.

Skaeve huse is een woonvorm bedoeld voor volwassenen met complexe problematiek die niet in reguliere woonvormen kunnen wonen en draagt bij aan stabiliteit, veiligheid en het verminderen van overlast. In 2025 zijn de voorbereidingen voor de realisatie van een skaeve huse locatie voortgezet. De benodigde omgevingsprocedures zijn in gang gezet en omwonenden zijn betrokken bij de uitwerking van de plannen. Deze werkzaamheden worden in 2026 voortgezet.

Na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne ontvluchtten veel mensen het geweld. De EU-lidstaten activeerden de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) om ontheemden uit Oekraïne veilig en adequaat op te kunnen vangen. De gemeente Emmen vangt ongeveer 1000 Oekraïners op, in vier locaties.
In 2025 hebben we gewerkt aan het vervangingsvraagstuk voor de opvangplekken aan de Weerdingerstraat. Er is een nieuwe locatie gevonden aan de Nieuw Amsterdamsestraat 40 in Emmen. In het najaar van 2026 verhuist de opvanglocatie naar de nieuwe plek aan de Nieuw Amsterdamsestraat.
De RTB loopt af op 4 maart 2027. De verwachting is dat deze verlengd gaat worden. Daarna treedt het langetermijnbeleid (LTB) in werking waardoor ontheemden onder een transitiedocument een tijdelijke verblijfsstatus kunnen krijgen van maximaal drie jaar. Met deze tijdelijke verblijfsstatus worden regelingen in het Sociaal Domein ook toegankelijk voor Oekraïners zoals de Participatiewet, Wmo, GGZ en Jeugdwet.
De grootste vraagstukken liggen in de domeinen: wonen, werk en vangnet, samenleven, integratie, onderwijs en zorg. Gemeente Emmen gaat zich in 2026 verder richten op de voorbereiding van het langetermijnbeleid.

We verwachten dat het aantal bijstandsuitkeringen licht zal stijgen (prognose komende jaren BUIG). De arbeidsmarkt is nog steeds krap. Dit biedt kansen voor werkzoekenden. We zien dat de doelgroep die nog niet aan het werk is een grotere ondersteuningsvraag heeft richting werk. Dit betekent dat deze groep extra begeleiding nodig heeft. We zien in 2025 een lichte stijging van het aantal personen met een uitkering. Vooral bij personen tot 27 jaar zien we een toename. De stijging wordt gedempt door aanpak wachtlijst beschut werk.

De uitvoering van het amendement Beschut Werken is vanaf 1 mei 2025 gestart. Per 31 december hebben 49 van de 77 personen van de wachtlijst beschut werk een dienstverband gekregen.  7 personen zitten nog in de voorbereidende fase van proefplaatsing. De verwachting is dat zij in 2026 alsnog een dienstverband krijgen. Van de overige mensen op de wachtlijst is gebleken dat zij door uiteenlopende redenen (nog) niet in staat zijn om te werken in een beschutte omgeving.

In het najaar 2025 is het wetsvoorstel Participatiewet in balans door de Eerste Kamer aangenomen. De ingangsdatum is 1 januari 2026. De invoering gaat gefaseerd, waarbij 2026 geldt als 'gedoogjaar'. Gemeenten kunnen wijzigingen die ingaan per 1 januari 2027 in 2026 alvast implementeren.

In december 2025 heeft de raad besloten tot samenvoeging van EMCO en Menso. De verwachting is dat de gemeenteraad in oktober 2026 het definitieve besluit tot samenvoeging kan nemen. In december 2025 heeft de gemeenteraad ook ingestemd met het instellen van een bestemmingsreserve ter versterking van de infrastructuur van EMCO.

De nieuwe wet 'Van school naar duurzaam werk' is ingegaan per 1 januari 2026. Deze ontwikkeling wordt nader toegelicht in programma 4.