Programma 6 Inkomensondersteuning

In 2025 heeft Verder Samen zich ontwikkeld tot een herkenbare en verbindende beweging binnen het sociaal domein van de gemeente Emmen. Binnen de opgave Rondkomen van het beleidskader 'Erbij horen en meedoen in Emmen!' is kijken naar het geheel een belangrijk uitgangspunt: werk, inkomen, gezin, wonen, gezondheid, netwerk. Een goede samenwerking in de keten is nadrukkelijk belangrijk. Een goed voorbeeld zijn de inspanningen binnen het Financieel Netwerk, die in 2025 in dit kader zijn gedaan. Om een goede ketensamenwerking mogelijk te maken en het bereik van wat we doen te vergroten, werken we aan het zijn van een betrouwbare overheid. Dit houdt in dat wat we doen, toegankelijk en bereikbaar moet zijn voor onze inwoners, inwoners hierover kunnen meepraten, maar omvat ook een andere benadering van de inwoner door de gemeente. In Programma 9 is de beweging Verder Samen nader uitgewerkt.

In het najaar van 2025 is het wetsvoorstel Participatiewet in Balans door de Eerste Kamer aangenomen. De wet is in werking getreden per 1 januari 2026. De invoering gebeurt gefaseerd: 2026 geldt als een gedoogjaar, waarin gemeenten een aantal wijzigingen die per 1 januari 2027 verplicht worden alvast kunnen implementeren. Per 1 januari 2026 zijn daarmee verschillende wijzigingen van kracht gegaan, waarbij de menselijke maat centraal staat. In het afgelopen jaar hebben we, in samenhang met de genoemde speerpunten, bijvoorbeeld gewerkt aan de invoering van de ambtshalve toekenning van de Individuele Inkomenstoeslag. De raad heeft hiervoor op 18 december jongstleden een gewijzigde verordening vastgesteld.

Ketensamenwerking moet ervoor zorgen dat inwoners sneller, eenvoudiger en effectiever ondersteuning krijgen op alle leefgebieden, waardoor hun bestaanszekerheid toeneemt. In 2025 hebben we nadrukkelijk ingezet op het zo vroeg mogelijk signaleren van financiële problemen en het in samenhang inzetten van hulp aan inwoners. Omdat bestaansonzekerheid vaak ontstaat door een combinatie van problemen die geen enkele organisatie alleen kan oplossen, is samenwerking met ketenpartners cruciaal. Binnen de opgave Rondkomen pakt de gemeente sinds 2025 samen met Sedna en Menso de regierol om de ketensamenwerking rond kwetsbare inwoners te versterken. In 2025 hebben we dit onder meer gerealiseerd via het Financieel Netwerk. Een netwerk waar ketenpartners elkaar ontmoeten, samen leren en samenwerken.

Het voorkomen van, dan wel het zo vroeg mogelijk herkennen van financiële problemen bij inwoners is van cruciaal belang. Geldzorgen werken drempelverhogend bij deelname aan het onderwijs, de toegang tot zorg en andere basisvoorzieningen. Waar het gaat om preventie van financiële problemen hebben we in 2025 ingezet op voorlichting, geldlessen en budgetcoaching om de financiële vaardigheden en zelfredzaamheid van kwetsbare inwoners te vergroten. Daarnaast hebben we ingezet op vroegsignalering van betalingsachterstanden om problematische schulden te voorkomen.
Vroegsignalering is een wettelijke taak voor gemeenten vastgelegd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Woningcorporaties, particuliere verhuurders, zorgverzekeraars, energie- en waterbedrijven zijn wettelijk verplicht om signalen van betalingsachterstanden aan te leveren bij de gemeente. Op basis van signalen benaderen we inwoners actief om problematische schulden te voorkomen.
Bij de behandeling van de begroting voor 2024 heeft de raad het belang van vroegsignalering erkend en via een amendement extra middelen ter beschikking gesteld voor de uitvoering van vroegsignalering. In 2025 hebben we de aanpak versterkt en verbreed met onder andere de inzet van een gespecialiseerde beldienst om onze schuldhulpverlening na vroegsignalering dichter bij inwoners te brengen en om de groei in het aantal meldingen adequaat op te vangen. Omdat we in lijn met het gedachtegoed van Verder Samen een andere benadering van inwoners nastreven is het doorontwikkelen van preventie en vroegsignalering een continue proces. In dit verband wordt ook het Geldloket doorontwikkeld.

Bestaanszekerheid maakt meedoen en ontwikkelen mogelijk. De gemeente zet minimaregelingen in om deelname aan sport, cultuur/vrije tijd en onderwijs mogelijk te maken en zodoende bestaanszekerheid te versterken voor inwoners en gezinnen met een (langdurig) laag inkomen. De minimaregelingen zijn voor een deel ondergebracht in de Doe Mee webshop, maar gaan ook over het verlenen van bijzondere bijstand en het verstrekken van subsidies om armoede tegen te gaan en financiële zelfredzaamheid te vergroten. Daarnaast kunnen inwoners met een langdurig laag inkomen een beroep doen op de Individuele inkomenstoeslag.
De kosten voor bijzonder noodzakelijke kosten (bijzondere bijstand in individuele situaties) lopen op. Deze kosten kunnen we opvangen binnen het voordeel op het Schulden-, Armoede- en Minimabeleid (SAM-beleid). Het voordeel ontstaat doordat de verwachte toename van het aantal toekenningen binnen de stimulerings- en participatieregelingen achterblijft bij het werkelijk aantal toekenningen. Door landelijke stijging van het minimumloon vallen inwoners vaker buiten de inkomensgrenzen die we stellen aan de regelingen. Sinds dit jaar valt de werkpremie ook onder het SAM ‑ budget. De werkpremie is een extra geldbedrag voor inwoners met een bijstandsuitkering die (parttime) aan het werk gaan. De premie is bedoeld om werken te stimuleren.
Op het product kwijtschelding gemeentelijke belastingen melden we een voordeel, omdat er minder aanvragen voor kwijtschelding zijn dan begroot op de posten afval en riool. Deze trend is al een aantal jaren zichtbaar en het resultaat van voorzichtig begroten in verbeterende economische omstandigheden, en de invoering van Diftar.
Sinds 2020 ondersteunen we (mogelijk) gedupeerde ouders en hun kinderen van de kinderopvangtoeslagenaffaire (KOT) bij het maken van een nieuwe start via de brede ondersteuning. De verwachting is dat het merendeel van de gedupeerden in onze gemeente met behoefte aan brede ondersteuning is inmiddels geholpen. In 2025 hebben we middelen overgehouden voor de bedrijfsvoering van de brede ondersteuning. Dit komt enerzijds doordat we zijn overgegaan van inhuur naar eigen personeel en anderzijds doordat we minder personele inzet nodig hebben voor de brede ondersteuning. Bovendien hebben we in 2025 ook de middelen voor 2024 ontvangen.
Wij vinden het belangrijk dat inwoners het aanbod van brede ondersteuning weten te vinden. Daarom hebben we in 2025 een flyer laten versturen door de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) naar alle jongeren van 16 jaar en ouder in onze gemeente die de kindregeling hebben ontvangen. Dit als extra impuls om deze jongeren te wijzen op de brede ondersteuning en het aanvullend schuldhulpverleningsaanbod in geval van problematische schulden. Ook hebben we de wijzigingen in onder andere termijnen via verschillende kanalen onder de aandacht gebracht bij inwoners.

Op dit moment ligt het aantal uitkeringen in de gemeente Emmen laag vergeleken met de landelijke cijfers. De trend laat zien dat er in heel Nederland sprake is van een aanhoudende stijging van ongeveer 1,0% in zowel 2024 als 2025. En dan met name onder jongeren. Emmen blijft tot nu toe ruim onder deze landelijke toename. Dit is vooral te danken aan de inzet van jobcoaches die jongeren begeleiden naar werk en aan het gebruik van loonkostensubsidies. Ondanks dat Emmen onder de landelijke toename blijft, wordt echter wel verwacht dat aan de hand van de prognose BUIG het aantal bijstandsuitkeringen licht zal stijgen.